Rok Antoniego Kaliny w Ostrowie Wielkopolskim

Anna Weronika Brzezińska, Rok Antoniego Kaliny w Ostrowie Wielkopolskim "Przegląd Wielkopolski" nr 4/2017

W 2016 roku minęła 170. rocznica urodzin oraz 110. rocznica śmierci profesora Antoniego Kaliny, urodzonego we wsi Krępa pod Ostrowem Wielkopolskim. Z tej okazji uchwałą Rady Miasta Ostrowa Wielkopolskiego rok 2016 został ogłoszony Rokiem Antoniego Kaliny, a jego celem było przypomnienie postaci oraz dokonań naukowych i społecznych tego wybitnego uczonego – slawisty i etnografa, założyciela i pierwszego prezesa Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie (obecnie Polskie Towarzystwo Ludoznawcze z siedzibą we Wrocławiu).

W dniu 27 maja 2016 roku w salach ostrowskiego ratusza uroczyście zainaugurowano obchody roku. Licznie zgromadzonych powitała Prezydent Miasta Beata Klimek, podkreślając, iż postać Antoniego Kaliny i pamięć o nim jest częścią wspólnego dziedzictwa, które wpływa na lokalną tożsamość ostrowian. Wyraziła także nadzieję, że pamięć i wiedza o tym wielce zasłużonym uczonym jeszcze bardziej utrwali się w naszej świadomości, a dla części osób – zwłaszcza młodych ludzi – będzie stanowiła źródło inspiracji do podejmowania ambitnych wyzwań, rozwijania talentów oraz realizowania swoich zainteresowań na gruncie pracy zawodowej.
Ważnym momentem podczas inauguracji było zaprezentowanie „witacza”, który jest częścią kampanii promocyjnej „Tu mieszkam”, popularyzującej sylwetki znanych i zasłużonych dla miasta osób. Tę część zakończył występ Kapeli Ludowej „Furmany” pod kierownictwem Stanisława Furmanka, związanej z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Wysocku Wielkim.

Kolejnym punktem obchodów był wernisaż wystawy, przygotowanej wspólnie przez Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego oraz Polskie Towarzystwo Ludoznawcze,
który odbył się na płycie ostrowskiego rynku.
Plenerowa wystawa "Z Krępy do Lwowa", której autorami byli Witold Banach, Anna Weronika Brzezińska oraz Hubert Czachowski, pokazywała życie prywatne i naukowe Kaliny na tle epoki. Zgromadzeni mogli zapoznać się z archiwalnymi zdjęciami i dokumentami pokazującymi Ostrów z połowy XIX wieku, a także Lwów na przełomie XIX i XX wieku. Po raz pierwszy zaprezentowano także fotografie pochodzące z rodzinnego archiwum i pokazujące prywatne życie profesora Kaliny i jego rodziny.

Kolejnym punktem dnia obchodów była sesja popularnonaukowa, która miała miejsce w I Liceum Ogólnokształcącym im. ks. J. Kompałły i W. Lipskiego, w którym przez 2 lata uczył się Antoni Kalina. Zgromadzoną publiczność powitała Prezydent Miasta Ewa Klimek oraz prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego prof. dr hab. Michał Buchowski. Zwrócił on uwagę na niezwykłą i długą drogę, jaką w swoim życiu naukowym i prywatnym przeszedł Kalina – od szkół w Ostrowie i Śremie, poprzez studia we Wrocławiu, Halle, Berlinie, Petersburgu i Belgradzie, podróże badawcze po Bałkanach, aż po osiedlenie się we Lwowie: Wywodzący się z podostrowskiej wsi młodzian, oddany sprawie narodowej, chciał poznawać różne kultury, różnych ludzi, władał wieloma językami, był prawdziwym kosmopolitą. To takie otwarte postacie – a nie izolujące się w swoim zaścianku i broniące jego nietykalności, zamknięte na świat, inne kultury i innych ludzi – tworzą historię.
Kolejnym prelegentem był prof. dr hab. Kazimierz Ilski, także absolwent ostrowskiego liceum, historyk, pełniący obecnie obowiązki dziekana Wydziału Historycznego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prof. Ilski podzielił się ze słuchaczami refleksjami dotyczącymi naukowego poznania oraz mechanizmów budowania lokalnej pamięci i kształtowania tożsamości regionalnej.
Kolejne wystąpienie – Anny Weroniki Brzezińskiej zatytułowane "O prywatnym życiu Antoniego Kaliny słów kilka" poświęcone było przedstawieniu sylwetki patrona roku, ale przede wszystkim zaprezentowaniu skomplikowanych i czasami tragicznych wydarzeń, które dotykały rodzinę Antoniego Kaliny. Na podstawie badań archiwalnych oraz przeprowadzonych wywiadów udało się zrekonstruować losy Marii i Antoniego oraz trójki ich dzieci i jedynego wnuka – także Antoniego.
Z kolei naukową drogę i wkład profesora Kaliny do nauki polskiej i europejskiej przedstawił Hubert Czachowski w swoim referacie "Naukowa droga Antoniego Kaliny". Poza rozległą działalnością naukową, związaną z licznymi wyjazdami i pobytami stypendialnymi na czołowych europejskich uniwersytetach, Kalina był i społecznikiem, chętnie angażującym się w inicjatywy charytatywne oraz społeczno-kulturalne.
Rys historyczny Ostrowa z czasów Kaliny zaprezentował Witold Banach w wystąpieniu "Czasy drugiego przełomu dziejowego miasta, czyli Ostrów w latach młodości Antoniego Kaliny", który zwrócił uwagę na to, jak ważne dla rozwoju miasta było otwarcie Królewskiego Gimnazjum Katolickiego, możliwe dzięki tzw. pruskiej odwilży.
Ostatni referat "Liceum Ogólnokształcące jako instytucja kulturotwórcza w środowisku lokalnym" – zaprezentował Marek Lewowicki, omawiając najważniejsze inicjatywy podejmowane przez szkołę oraz prezentując wybrane sylwetki absolwentów ostrowskiej placówki.
Podczas konferencji odbyła się także premiera wydawnictwa przygotowanego specjalnie z okazji Roku Antoniego Kaliny "Antoni Kalina (1846-1906) – slawista i etnograf" (Wrocław–Ostrów Wielkopolski 2016). Publikacja jest pierwszą monograficzną prezentacją prywatnej i naukowej drogi prof. Antoniego Kaliny.
Autorzy – Anna Weronika Brzezińska i Hubert Czachowski – prowadzili swoje badania w archiwach polskich, ukraińskich, litewskich i niemieckich. Udało się dotrzeć do nieznanych dotąd i nigdzie niepublikowanych dokumentów oraz prywatnych fotografii. Recenzentami monografii są prof. dr hab. Aleksander Posern--Zieliński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i przewodniczący Komitetu Nauk Etnologicznych PAN oraz dr hab. Maciej Rak z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Po zakończeniu obrad uczestnicy (wśród których znajdowali się licznie zgromadzeni członkowie rodu Kalinów) udali się do dzielnicy Krępa, gdzie pod rodzinnym domem, w którym na świat przyszedł Antoni, złożono kwiaty i zapalono znicze. Uczestnicy udali się także na spacer po zabytkach Ostrowa, dzięki któremu przypomniana została wielokulturowa historia miasta, w którym wspólnie żyli i działali na rzecz jego rozwoju Polacy, Niemcy i Żydzi.

Ważną częścią obchodów Roku Antoniego Kaliny w Ostrowie Wielkopolskim były także działania podejmowane przez Radę Osiedla Krępa, we współpracy ze Stowarzyszeniem „Piątka dla pokoleń” działającym przy SP nr 5. Dnia 10 września 2016 roku odbył się "Kalinowy Festyn", którego celem było przypomnienie sylwetki Antoniego Kaliny, a także integracja mieszkańców. Mieszkańcy wraz z zaproszonymi gośćmi złożyli kwiaty pod tablicą przy ul. prof. Antoniego Kaliny, a następnie w barwnym i wesołym korowodzie przeszli na teren targowiska przy ul. Witosa. Część artystyczną zapewniła m.in. Kapela Ludowa „Furmany”.

Obchody Roku Antoniego Kaliny w Ostrowie Wielkopolskim są przykładem dbania o lokalną pamięć, a także pokazują, w jaki sposób można przypominać o pokoleniach przeszłych, w tym o wybitnych postaciach, tak by przekaz ten trafił do jak najszerszego grona odbiorców.


Biografia "Antoni Kalina (1846-1906) – slawista i etnograf" dostępna jest w wersji elektronicznej w zasobach m.in. Cyfrowego Archiwum im. Józefa Burszty (http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/).

W tym samym numerze "Przeglądu Wielkopolskiego" również: Anna Weronika Brzezińska i Hubert Czachowski, Antoni Kalina – slawista i etnograf (1846-1906)

 


  • Fragment wystawy na rynku

    Fragment wystawy na rynku

  • Sesja popularnonaukowa w I LO

    Sesja popularnonaukowa w I LO

  • Rodzinny dom Kalinów na Krępie

    Rodzinny dom Kalinów na Krępie